मानवजन्म हा केवळ भौतिक सुखांसाठी नसून आत्मोन्नती आणि परमेश्वरप्राप्तीसाठी प्राप्त झालेला एक अमूल्य अवसर आहे. परंतु मनुष्य बहुतेक वेळा देह, मन, अहंकार, अपेक्षा, लोभ, क्रोध आणि मत्सर यांच्या अधीन राहून स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाला विसरून जातो. मनुष्याच्या अंतःकरणात असंख्य प्रवृत्ती कार्यरत असतात आणि त्याच प्रवृत्ती त्याच्या विचारांना, कृतींना आणि जीवनदृष्टीला दिशा देत असतात. म्हणूनच प्रत्येक व्यक्ती जगाकडे, ईश्वराकडे आणि सद्गुरूकडे आपल्या अंतर्गत संस्कारांप्रमाणे पाहत असते. ज्याच्या मनात लोभ असतो त्याला सर्वत्र स्वार्थ दिसतो, ज्याच्या मनात मत्सर असतो त्याला दुसऱ्याचे यश सहन होत नाही आणि ज्याच्या अंतःकरणात अहंकार असतो त्याला स्वतःखेरीज दुसरे कोणी श्रेष्ठ वाटत नाही.आध्यात्मिक जीवनाची खरी सुरुवात आत्मपरीक्षणातून होते. दुसऱ्यांचे दोष पाहण्यात आयुष्य घालवणारा मनुष्य स्वतःतील दोष ओळखू शकत नाही. अहंकार मनुष्याला सतत “मीच योग्य आहे” असा भ्रम देत राहतो आणि त्या भ्रमामुळे तो अधोगतीकडे जातो. आत्मपरीक्षणामुळे मात्र मनुष्य स्वतःच्या विचारांचे, कृतींचे आणि स्वभावाचे निरीक्षण करू लागतो. त्याला स्वतःतील दोष दिसू लागतात, नम्रता येऊ लागते आणि चुकांबद्दल पश्चात्ताप निर्माण होतो. जेव्हा मनुष्य स्वतःच्या दुर्बलतेची जाणीव स्वीकारतो तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने ईश्वराला शरण जाण्यास तयार होतो. आत्मपरीक्षणाने अंतःकरण शुद्ध होत जाते आणि मनुष्याचा दृष्टिकोन बदलू लागतो.
नम्रता हा आध्यात्मिक जीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा सद्गुण आहे. नम्रतेशिवाय ज्ञान टिकत नाही, भक्ती फुलत नाही आणि प्रेमाची अनुभूतीही प्राप्त होत नाही. अहंकारामुळे मनुष्य सतत स्वतःला मोठे समजतो, परंतु नम्रता त्याला वास्तवाचे दर्शन घडवते. नम्र व्यक्ती स्वतःच्या मोठेपणाचा विचार करत नाही, तर इतरांच्या सुख-दुःखात सहभागी होण्याचा प्रयत्न करते. नम्रतेमुळे क्रोध, हट्ट, मत्सर आणि स्पर्धा कमी होतात. मनुष्य इतरांना समजून घेऊ लागतो आणि त्याच्या अंतःकरणात करुणा निर्माण होते. अशा व्यक्तीवर सद्गुरूंची कृपा सहज होते, कारण नम्रतेतूनच समर्पणाची भावना जन्माला येते.समर्पणवृत्ती म्हणजे स्वतःचे अस्तित्व विसरून पूर्णतः ईश्वर किंवा सद्गुरूंच्या चरणी अर्पण होणे. जेव्हा मनुष्य प्रत्येक कृतीमागे “मी” हा भाव सोडून देतो, तेव्हा त्याचे जीवन हलके आणि शांत बनते. समर्पणामुळे अपेक्षा कमी होतात आणि निरपेक्षता वाढते. निरपेक्ष सेवा, दान, परोपकार आणि प्रेम यांमधून मनुष्याचे अंतःकरण विशाल होत जाते. तो स्वतःच्या सुखापेक्षा इतरांच्या आनंदात आनंद शोधू लागतो. अशा स्थितीत मन शांत होते, सहनशक्ती वाढते आणि जीवनातील संकटांकडे पाहण्याची दृष्टी बदलते. सहनशीलता, प्रामाणिकपणा आणि कृतज्ञता हे गुण समर्पणवृत्तीला अधिक दृढ करतात. जेव्हा मनुष्य आपल्या मनाच्या चंचलतेवर विजय मिळवण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा त्याला कळते की खरे सुख बाह्य गोष्टींमध्ये नसून अंतर्मनातील शांतीत आहे.
